Triển vọng năm 2020 của ngành hàng không Việt Nam đang tươi sáng bỗng chốc chuyển sang khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19.
Ngành hàng không và du lịch của Việt Nam chịu ảnh hưởng đáng kể của dịch Covid-19 do việc đi lại giữa Việt Nam và Trung Quốc gần như ngưng trệ; đồng thời lưu lượng khách đến và đi từ nhiều thị trường chính tại Châu Á gồm Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan… giảm mạnh.
Trung Quốc và Hàn Quốc là hai nguồn khách lớn nhất của ngành du lịch Việt Nam. Trên thực tế du khách Trung Quốc và Hàn Quốc lần lượt chiếm 32,2% và 23,8% tổng lượng khách quốc tế đến Việt Nam.
Tính đến nay, Việt Nam đã tạm ngưng cho phép nhập cảnh từ tất cả những vụ bị ảnh hưởng của dịch tại Trung Quốc (đại lục) và Hàn Quốc (Deagu…) theo chỉ thị của Thủ tướng chính phủ ngày 26/2/2020. Chính sách mới có hiệu lực sau khi dịch Covid-19 có diễn biến xấu tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Italy và Iran. Ngoài ra, Việt Nam đã tạm ngưng chương trình miễn thị thực cho du khách Hàn Quốc vào ngày 28/2/2020. Tiếp đó vào ngày 1/3/2020, Sân bay Quốc tế Nội Bài (NIA) và Tân Sơn Nhất (TIA) đa dừng tiếp nhận khách đến từ Hàn Quốc. Do đó, những hành khách có kế hoạch đến NIA phải chuyển sang Sân bay Quốc tế Vân Đồn còn hành khách có kế hoạch đến TIA phải chuyển sang Sân bay Quốc tế Cần Thơ.
Nhằm tìm kiếm giải pháp giảm thiểu thiệt hại cho ngành hàng không, Cục Hàng không Việt Nam đã có buổi họp với đại diện cơ quan hoạch định chính sách, chuyên gia trong ngành, ACV và toàn bộ các hãng hàng không của Việt Nam.
Ảnh hưởng cho đến nay của dịch Covid-19 đối với ngành hàng không
Theo Cục Hàng không Việt Nam, các chặng bay đi/đến Đông Bắc Á của các hãng hàng không Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nhất
Cục Hàng không Việt Nam đưa ra hai kịch bản ảnh hưởng của dịch Covid-19 đối với lưu lượng hành khách qua các sân bay của Việt Nam trong năm 2020. Cụ thể:
- Kịch bản tích cực nhất – Dịch Covid-19 được kiểm soát trước cuối tháng 4/2020. Tổng lượng khách đạt 67 triệu lượt (giảm 15%). Trong đó, các hãng hàng không Việt Nam vận chuyển được 12 triệu khách quốc tế và 35 triệu khách nội địa.
- Kịch bản cơ sở – Dịch Covid-19 được kiểm soát trước cuối tháng 6/2020. Lượng khách dự báo giảm 22% còn 61 triệu lượt, gồm 10 triệu lượt khách quốc tế và 35 triệu lượt khách nội địa.
Và dù kịch bản nào xảy ra, thì năm 2020 nhiều khả năng sẽ là năm rất khó khăn của toàn ngành hàng không Việt Nam
Khách Trung Quốc
Cục Hàng không Việt Nam, việc ngừng các chuyến bay đến/từ Trung Quốc đại luc sẽ khiến lượng khách giảm 8 triệu lượt trong năm nay.
Trong năm ngoái, có tổng cộng 5,8 triệu lượt khách Trung Quốc (tăng 16,9%) đến Việt Nam, chiếm 32,2% tổng lượng khách quốc tế. Vào tháng 1/2020, Việt Nam đón 644.702 lượt khách Trung Quốc (tăng 72,6% so với cùng kỳ). Kể từ ngày 1/2/2020, Việt Nam đã cấm toàn bộ khách có quốc tịch Trung Quốc đến Việt Nam do ảnh hưởng của dịch Covid-19. Toàn bộ các chuyến bay giữa Trung Quốc và Việt Nam đã bị hủy kể từ đầu tháng 2 (thường vào 80 chuyến/ngày). Do đó, lượng khách có quốc tịch Trung Quốc đến Việt Nam giảm về 0 và tình trạnh này sẽ kéo dài cho đến khi lệnh cấm được gỡ bỏ.
Bảng 1: Du khách Trung Quốc đến Việt Nam
Trước khi có dịch Covid-19, có 11 hãng hàng không Trung Quốc, hoạt động trên 32 chặng bay từ 14 điểm đi tại Trung Quốc và đến 5 điểm đến tại Việt Nam, gồm Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng, Cam Ranh và Phú Quốc với bình quân 240 chuyến/tuần.
Ngoài ra, Việt Nam cũng có 3 hãng hàng không gồm Vietnam Airlines, Vietjet Air và Jetstar, hoạt động trên tổng cộng 72 chặng bay giữa Việt Nam và Trung Quốc, đi từ 5 thành phố lớn nói trên của Việt Nam đến 48 điểm đến tại Trung Quốc. Số chuyến bay bình quân là 401 chuyến/tuần.
Dựa trên thông tin trên, trung bình có 80 chuyến bay/ngày giữa Việt Nam và Trung Quốc. Chúng tôi cũng giả định có ít nhất 14.400 ghế/ngày trong các chặng bay giữa 2 nước.
Khách Hàn Quốc
Gần đây, trước sự lây lan nhanh chóng của dịch Covid-19 tại Hàn Quốc, chính phủ Việt Nam đã thực hiện các biện pháp kiểm soát chặt toàn bộ công dân Hàn Quốc đến Việt Nam. Số chuyến bay đến/từ Hàn Quốc đã giảm 47%; trong đó số chuyến bay của các hãng hàng không Việt Nam giảm 41% xuống còn 140 chuyến/tuần. Theo đó, lượng khách Hàn Quốc giảm mạnh khoảng 50% xuống còn khoảng 8.000-12.000 lượt khách/ngày từ mức bình quân 26.000 lượt khách/ngày trước khi có dịch.
Hàn Quốc đứng thứ hai về lượng khách quốc tế đến Việt Nam trong năm 2019 với 4,3 triệu lượt (tăng 23,1%). Trong tháng 1/2020, lượng khách Hàn Quốc tăng mạnh 20,4% so với cùng kỳ đạt 468.423 lượt khách. Số chuyến bay giữa Việt Nam và Hàn Quốc khoảng 70-75 chuyến/ngày với 15.800 ghế/ngày.
Bảng 2: Du khách Hàn Quốc đến Việt Nam
Hành khách quốc tế khác
Du khách quốc tế đến từ các nước khác ngoài Trung Quốc – Theo Bộ KHĐT, số lượng du khách quốc tế đến Việt Nam (không tính du khách Trung Quốc) có thể giảm 50-60% trong thời gian có dịch. Chúng tôi kỳ vọng lượng du khách quốc tế sẽ quay trở lại mức bình thường sau khi dịch Covid-19 kết thúc.
Ví dụ, lượng chuyến bay mỗi tuần đến/từ Đài Loan cũng giảm 25% xuống 172 chuyến/tuần từ 231 chuyến như trước đây. Trong đó, các hãng hàng không Việt Nam đã cắt giảm 34% các chuyến bay đến/từ Đài Loan do đại dịch tính đến thời điểm hiện tại. Chúng tôi lưu ý rằng có 926.744 (tăng 42,6% so với cùng kỳ) du khách Đài Loan đã đến Việt Nam vào năm ngoái. Do vậy, Đài Loan là thị trường có đóng góp về lượt khách quốc tế du lịch lớn thứ 4 tại Việt Nam.
Thị trường Hồng Kông cũng chịu sự tác động. Chuyến bay đến/từ Hồng Kông bị cắt giảm xuống chỉ còn 36 chuyến/tuần từ 115 chuyến như trước đây. Trong đó, các hãng hàng không Việt Nam chỉ khai thác 4 chuyến/tuần, chủ yếu là từ TP.HCM.
Hiện tại, lịch trình bay đến/từ Nhật Bản không thay đổi. Tuy nhiên, với số lượng trường hợp bị nhiễm Coronavirus tăng mạnh tại Nhật Bản trong tuần trước, chúng tôi sẽ theo dõi chặt chẽ diễn biến của thị trường này trong những tuần tới. Nhật Bản là thị trường có đóng góp lớn thứ 3 tại Việt Nam, với 951.962 lượt khách (tăng 25,9% so với cùng kỳ) trong năm 2019.
Chúng tôi cho rằng một trong những hành động quan trọng nhất là việc lên kế hoạch marketing và khuyến mãi ngay sau khi Việt Nam được tuyên bố là hết dịch. Việt Nam đã được tuyên bố khống chế thành công dịch SARS sớm 3 tháng trước khi dịch này chính thức được ngăn chặn vào tháng 7/2003. Điều này đã được báo chí đánh cao và tạo ra lợi thế cạnh tranh so với những điểm đến khác trong khu vực.
Với kịch bản do Cục Hàng không Việt Nam đề xuất, Việt Nam có thể sẽ có 10-12 triệu lượt khách quốc tế trong năm nay.
Nhu cầu bay nội địa
Lượng hành khách trong nước cũng giảm. Ngoài việc hạn chế đi lại, các trường học cả nước vẫn cho học sinh nghỉ học cho đến giữa/cuối tháng 3 để tránh lây lan dịch bệnh. Theo đó năm học 2019-2020 tại Việt Nam có thể kéo dài đến hết tháng 7. Và theo đó thời gian nghỉ hè sẽ giảm ít nhất là 1,5 tháng.
Chúng tôi thấy nhu cầu đi lại trong nước trong thời gian nghỉ hè luôn rất cao. Việc giảm thời gian nghỉ hè sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến lượng hành khách trong nước trong năm nay.
Với kịch bản do Cục Hàng không Việt Nam đề xuất, lượt hành khách nội địa trong năm nay sẽ là 35 triệu lượt.
Chính sách hỗ trợ cho ngành hàng không
Đối mặt với bối cảnh thị trường khắc nghiệt như hiện nay, các hãng hàng không trong nước điều chỉnh giảm kế hoạch cho năm 2020 để phản ánh tác động của dịch bệnh. Cục Hàng không Việt Nam ước tính doanh thu của các hãng hàng không Việt Nam sẽ giảm 25 nghìn tỷ đồng trong năm 2020 so với kế hoạch ban đầu do lượng hành khách giảm mạnh.
Trong cuộc họp, Cục Hàng không Việt Nam đề xuất một số giải pháp hỗ trợ các hãng hàng không Việt Nam vượt qua đợt khủng hoảng như sau:
- Giảm 50% phí hạ và cất cánh cũng như chi phí khai thác bay đối với các chuyến bay nội địa.
- Miễn thuế nhập khẩu và thuế bảo vệ môi trường trong 3 tháng từ tháng 3 đến tháng 5/2020.
- Những giải pháp trên có thể giúp các hãng hàng không Việt Nam giảm bớt gánh nặng chi phí lên tới 1.900 tỷ đồng.
- Bộ trưởng bộ GTVT cũng đề xuất triển khai các tuyến bay mới đến Ấn Độ, đất nước có dân số ngày càng tăng với 1,3 triệu người và có xu hướng thích đi du lịch quốc tế. Hơn nữa, việc tăng cường triển khai các điểm đến trong nước có thể sẽ bù đắp cho lượt khách sụt giảm đến từ các thị trường Đông Bắc Á.
Động thái từ các hãng hàng không và doanh nghiệp kinh doanh cảng hàng không của Việt Nam
Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (HVN)
Ngày 28/2/2020, Vietnam Airlines đã có cuộc họp với Ủy ban Quản lý Vốn Nhà nước tại Doanh nghiệp (CMSC – Siêu ủy ban) để tìm kiếm biện pháp giải quyết khủng hoảng cho Tập đoàn trong năm nay.
Tình trạng hiện tại của Vietnam Airlines:
- Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản là 3 quốc gia có đóng góp lượng khách quốc tế đến Việt Nam nhiều nhất vào doanh thu của HVN. Chuyến bay từ/đến Trung Quốc đã tạm dừng khai thác từ ngày 1/2/2020, và chuyến bay giữa Việt Nam và Hàn Quốc được kiểm soát chặt chẽ; điều này tác động đáng kể đến hoạt động kinh doanh của HVN. Sự lây lan của Coronavirus tại Ý cũng tác động tiêu cực đến các tuyến bay châu Âu của HVN.
- Đối với tuyến bay Seoul/Busan, HVN hiện khai thác 4 chuyến bay/ngày sử dụng máy bay Airbus A321 thay vì 6 chuyến bay/ngày với máy bay Boeing B787/Airbus A350 như trước đây.
- 40/100 máy bay không được đưa vào sử dụng do lưu lượng hành khách giảm mạnh (chủ yếu là các tuyến bay quốc tế).
- Với lực lượng lao động rất lớn 20.000 nhân viên, Vietnam Airlines sẽ giảm mức lương của toàn bộ Tập đoàn để giảm thiểu tác động của dịch bệnh đối với hoạt động kinh doanh. Theo đó, mức lương của quản lý cấp trung đến cao cấp sẽ giảm 20% – 40%. Đối với nhân viên, công ty sẽ yêu cầu nhân viên nghỉ phép năm luân phiên trước khi điều chỉnh giảm lương.
HVN hiện điều chỉnh giảm kế hoạch cho năm 2020 của công ty mẹ như sau:
- Số lượng hành khách giảm 2,5 triệu do tác động của dịch bệnh, kéo theo doanh thu giảm 12 nghỉn tỷ đồng so với kế hoạch ban đầu. Theo đó, kế hoạch doanh thu của công ty mẹ cho năm 2020 hiện là 71.842 tỷ đồng, giữ nguyên so với năm ngoái.
- Điều chỉnh giảm LNTT của công ty mẹ trong năm 2020 xuống mức lỗ 4.388 tỷ đồng so với kế hoạch ban đầu là mức lãi 1.512 tỷ đồng. Trong khi đó, LNTT của công ty mẹ trong năm 2019 là 2.879 tỷ đồng.
Bảng 3: Vietnam Airlines – Kế hoạch năm 2020 của công ty mẹ
Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) –
ACV cũng đề xuất một số kịch bản cho Cục Hàng không Việt Nam và Siêu Ủy Ban để phản ánh tác động của dịch Coronavirus đến hoạt động kinh doanh của công ty. Trong kịch bản tiêu cực nhất, ACV ước tính rằng:
- Lượng hành khách giảm 35 triệu lượt từ kế hoạch ban đầu là 127 triệu lượt xuống 92 triệu lượt.
- Công ty cũng có kế hoạch giảm một số mức phí đối với hãng hàng không đễ hỗ trợ trong thời gian dịch bệnh. Tuy nhiên, chi tiết về các loại phí được giảm vẫn chưa được công bố cụ thể tại thời điểm hiện tại.
- Với toàn bộ giả định phản ánh sự sụt giảm mạnh của lượt hành khách quốc tế và hành khách nội địa, và giảm phí đối với một số dịch vụ cho hãng hàng không giảm, ACV dự báo lợi nhuận thuần năm 2020 sẽ giảm 79,6% xuống 1.700 tỷ đồng so với kế hoạch ban đầu là 7.700 tỷ đồng trước khi xảy ra dịch Coronavirus.
Bảng 4: ACV – Kế hoạch cho kịch bản kém khả quan nhất
Quan điểm của chúng tôi
Do bối cạnh thị trường chưa chắc chắn và chính sách hỗ trợ từ Chính phủ chưa rõ ràng, chúng tôi đang xem xét lại dự báo cho toàn bộ doanh nghiệp kinh doanh vận chuyển hàng không và doanh nghiệp kinh doanh cảng hàng không.
Tuy nhiên, tác động tiêu cực trong ngắn hạn từ dịch Coronavirus (có thể sẽ chấm dứt vào cuối tháng 6/2020) sẽ gây áp lực lên ngành hàng không. Chúng tôi hy vọng lưu lượng hàng không sẽ hồi phục trong nửa cuối năm 2020, đặc biệt là trong thời gian mùa hè.
Sự hồi phục của lưu lượng hành khách sẽ giúp hoạt động của toàn ngành hàng không cải thiện mạnh và hỗ trợ giá cổ phiếu.
Hiện tại, chúng tôi sẽ theo dõi chặt chẽ sự lây lan của Coronavirus ở cả Việt Nam và thế giới.
Nguồn: HSC