Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào KNNK xăng dầu
Giá trị nhập khẩu sản phẩm xăng dầu của Việt Nam (1,36 tỷ USD) tăng 261,0% so với cùng kỳ trong tháng 3/2022, tăng nhanh hơn so với sản lượng nhập khẩu (tăng 87,4% so với cùng kỳ), phản ánh đà tăng của giá nhập khẩu. KNNK sản phẩm xăng dầu được dự báo sẽ tiếp tục ở mức cao do nguồn cung trong nước hiện đang thiếu hụt.
Nhu cầu cao tại các thị trường chính thúc đẩy KNXK thuỷ sản
KNXK thuỷ sản trong tháng 3/2022 tăng 38,6% so với cùng kỳ cao hơn tăng trưởng 16,8% so với cùng kỳ trong tháng 3/2021. KNXK thuỷ sản trong Q1/2022 tăng mạnh 45,5% so với cùng kỳ cao hơn tăng trưởng 6,5% so với cùng kỳ trong Q1/2021, nhờ nhu cầu cao tại các thị trường chính, bao gồm Mỹ (tăng 56,2% so với cùng kỳ) và châu Âu (tăng 47,2% so với cùng kỳ). HSC dự báo đà tăng trưởng sẽ tiếp diễn nhờ thuế chống bán phá giá 0% tại Mỹ và thoả thuận thương mại song phương với EU.
Bảng 1: Cơ cấu thương mại Việt Nam trong T3/2022 
KNNK sản phẩm xăng dầu tăng mạnh trong tháng 3
KNXK và KNNK tăng lần lượt 17,1% và 14,8% so với cùng kỳ trong tháng 3/2022. KNNK sản phẩm xăng dầu trong giai đoạn này tăng 261% so với cùng kỳ lên 1,36 tỷ USD do nguồn cung trong nước thiếu hụt trong bối cảnh nhà máy Lọc hoá dầu Nghi Sơn cắt giảm công suất xuống 60% kể từ tháng 3/2022 và chưa chắc chắn về khả năng khôi phục sản xuất. Ngoài ra, KNXK thuỷ sản trong tháng 3/2022 tăng 38,6% so với cùng kỳ đạt 1,0 tỷ USD, tương đương KNXK trong Q1/2022 tăng 45,5% so với cùng kỳ, cao hơn tăng trưởng 6,5% so với cùng kỳ trong Q1/2021. Điều này cho thấy cuộc xung đột giữa Nga và Ukraina có tác động không đáng kể lên hoạt động thương mại cùng với cơ hội mở rộng xuất khẩu vào các thị trường chính như Mỹ và châu Âu của Việt Nam. Mặt khác, tình trạng phong toả tại Trung Quốc do dịch COVID-19 nhiều khả năng sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến KNXK sản phẩm nông lâm ngư nghiệp của Việt Nam trong tháng 4/2022.
Hoạt động thương mại được đẩy mạnh trong tháng 3/2022
KNXK trong tháng 3/2022 tăng 17,1% so với cùng kỳ (điều chỉnh từ tăng 14,9% so với cùng kỳ) đạt 34,7 tỷ USD sau khi tăng 16,0% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022 (Bảng 2). KNNK trong tháng 3/2022 tăng 14,8% so với cùng kỳ (sát với dự báo của Tổng cục Thống kê) đạt 32,7 tỷ USD sau khi tăng 22,9% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022 (Bảng 3).
So với tháng trước, KNXK và KNNK trong tháng 3/2022 lần lượt tăng 48,2% và 28,7%. Hoạt động đi lại cải thiện và tỷ lệ tiêm chủng cao tại Việt Nam cùng với hiệu ứng mùa vụ sau kỳ nghỉ Tết Nguyên Đán đã thúc đẩy tăng trưởng trong tháng 3/2022.
Trong Q1/2022, KNXK (89,1 tỷ USD) và KNNK (87,6 tỷ USD) tăng lần lượt 13,7% và 15,9% so với cùng kỳ, chững lại so với mức tăng lần lượt 23,7% và 26,8% so với cùng kỳ trong Q1/2021.
Biểu đồ 2: KNXK hàng tháng của Việt Nam
Biểu đồ 3: KNNK hàng tháng của Việt Nam 
Mặc dù căng thẳng địa chính trị vẫn đang diễn ra tại khu vực Đông Âu, hoạt động thương mại trong tháng 3/2022 vẫn vượt dự báo KNXK (tăng 6,8% so với cùng kỳ) và KNNK (tăng 10,7% so với cùng kỳ) của chúng tôi (Mời xem: Hoạt động thương mại tháng 2/2022: Kim ngạch nhập khẩu than từ Nga tăng mạnh, ngày 16/3/2022, HSC). Động lực tăng trưởng chủ yếu nhờ các doanh nghiệp sản xuất khôi phục hoạt động và đẩy mạnh sản xuất để đáp ứng các đơn đặt hàng quốc tế. Do giá trị thương mại song phương của Việt Nam với Ukraina và Nga ở mức thấp (khoảng 1% trong năm 2021), hoạt động thương mại của Việt Nam vẫn khả quan dù tình hình thế giới bất ổn.
Trong tháng 4/2022, HSC dự báo KNXK và KNNK sẽ tăng lần lượt 22,3% và 18,2% so với cùng kỳ, do hoạt động sản xuất và thu mua nguyên liệu đầu vào tiếp tục được đẩy mạnh.
Tuy nhiên, HSC cho rằng căng thẳng giữa Nga và Ukraina sẽ làm gián đoạn chuỗi cung ứng trên diện rộng và gây ra tác động lâu dài đối với nền kinh tế toàn cầu. Điều này sát với điều chỉnh của chúng tôi đối với dự báo tăng trưởng KNXK năm 2022 (tăng trưởng 13,1% so với tăng trưởng 19,0% trong năm 2021) và tăng trưởng KNNK năm 2022 (tăng trưởng 12,0% so với tăng trưởng 26,5% trong năm 2021).
Biểu đồ 4: Dự báo KNXK hàng tháng của Việt Nam 
Biểu đồ 5: Dự báo KNNK hàng tháng của Việt Nam 
Biểu đồ 6: KNXK của khối FDI so với nội địa 
Biểu đồ 7: KNNK của khối FDI so với nội địa 
Cơ cấu theo loại hình kinh tế, KNXK (8,9 tỷ USD) và KNNK (11,6 tỷ USD) trong tháng 3/2022 của khối các doanh nghiệp trong nước đã tăng lần lượt 15,0% và 13,0% so với cùng kỳ, thấp hơn so với mức tăng lần lượt 24,7% và 23,2% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022 (Bảng 6-7).
Trong khi đó, KNXK (25,8 tỷ USD) và KNNK (21,0 tỷ USD) của khối FDI đã tăng lần lượt 17,8% và 15,8% so với cùng kỳ, sau khi tăng lần lượt 13,3% và 22,7% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022. Khối FDI đóng góp lần lượt 74,4% và 64,4% vào tổng KNXK và KNNK trong tháng 3, so với 74,6% và 67,3% trong tháng 2/2022.
Phân tích các yếu tố chính trong báo cáo thương mại tháng 3
KNXK điện thoại các loại tăng mạnh 42,4% so với cùng kỳ
Các mặt hàng xuất khẩu chính bao gồm điện tử và máy móc, đóng góp 45% vào tổng KNXK và ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao. Trong đó, điện thoại các loại tăng mạnh 42,4% so với cùng kỳ, mức tăng hàng tháng cao nhất kể từ khi KNXK đạt mức cao kỷ lục 6,5 tỷ USD trong năm 2010; máy tính và máy móc tăng lần lượt 13,5% và 3,9% so với cùng kỳ, thấp hơn so với mức tăng lần lượt 13,9% và 17,5% so với cùng kỳ trong tháng trước (Bảng 8).
KNXK sản phẩm nông lâm ngư nghiệp đóng góp 13,3% vào tổng KNXK của Việt Nam trong tháng 3/2022, tăng 12,4% so với cùng kỳ, thấp hơn so với mức tăng 18,5% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022, do KNXK rau quả giảm xuống 14,8% so với cùng kỳ, chủ yếu do các biện pháp kiểm soát dịch COVID-19 nghiêm ngặt của thị trường Trung Quốc.
Tương tự với KNXK, các sản phẩm nhập khẩu chính bao gồm linh kiện điện tử và máy móc – đóng góp 41% vào tổng KNNK. Máy tính và linh kiện điện tử tăng 34,4% so với cùng kỳ so với tăng 33,2% so với cùng kỳ trong tháng trước; linh kiện điện thoại tăng 48,2% so với cùng kỳ so với tăng 31,4% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022, trong khi máy móc giảm 10,9% so với cùng kỳ sau khi tăng 3,2% so với cùng kỳ trong tháng trước (Bảng 9).
KNNK các hàng hóa cơ bản khác chững lại trong tháng 3/2022: Sản phẩm nông lâm ngư nghiệp giảm 13,5% so với cùng kỳ sau khi tăng 2,6% so với cùng kỳ trong tháng trước; vải tăng chậm lại 15,8% so với cùng kỳ sau khi tăng 20,5% so với cùng kỳ trong tháng trước.
Dầu thô, LPG và sản phẩm xăng dầu tăng gần gấp 3 lần (185,5% so với cùng kỳ) sau khi tăng 17,5% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022, trong đó KNNK sản phẩm xăng dầu trong tháng 3 tăng đột biến 261,0% so với cùng kỳ sau khi tăng 156% so với cùng kỳ trong tháng trước.
Dầu thô cũng tăng mạnh 137% so với cùng kỳ sau khi giảm 55% so với cùng kỳ trong tháng trước. Nguồn cung xăng dầu trong nước của Việt Nam phụ thuộc nhiều vào KNNK do thiếu hụt đầu ra sản xuất từ nhà máy Lọc hoá dầu Nghi Sơn trong tháng 3 và tình trạng này được dự báo sẽ tiếp diễn trong Q2/2022.
Biểu đồ 8: Các mặt hàng xuất khẩu chính trongT3/2022 
Biểu đồ 9: Các mặt hàng nhập khẩu chính trongT3/2022 
Biểu đồ 10: Đóng góp vào tổng KNXK % so với cùng kỳ theo thị trường 
Biểu đồ 11: Đóng góp vào tổng KNNK % so với cùng kỳ theo thị trường 
Tăng trưởng thương mại, theo đối tác thương mại chủ chốt
Trong tháng 3/2022, KNXK sang Mỹ (tăng 15,9% so với cùng kỳ, so với tăng 14,6% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022), đóng góp 4,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng KNXK, theo sau là KNXK sang Trung Quốc (tăng 22,3% so với cùng kỳ, so với tăng 19,5% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022), đóng góp 3,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng KNXK (Bảng 10). KNXK sang Mỹ đóng góp 28,1% vào tổng KNXK, trong khi KNXK sang Trung Quốc đóng góp 16,2%.
Trong khi đó, KNNK từ Hàn Quốc (tăng 57% so với cùng kỳ, đóng góp 20,4% vào tổng KNNK) đóng góp 8,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng KNNK, theo sau là KNNK từ Đông Nam Á (tăng 11,3% so với cùng kỳ, đóng góp 14,8% vào tổng KNNK), đóng góp 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng KNNK (Bảng 11).
Mặc dù đóng góp gần 1/3 (28%) vào tổng KNNK, KNNK từ Trung Quốc đã tăng chậm lại 2,6% so với cùng kỳ trong tháng 3 so với mức tăng 19,4% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022, đóng góp chỉ 0,8 điểm phần trăm vào tổng tăng trưởng KNNK do chính sách zero-Covid kéo dài.
Việt Nam thặng dư thương mại 2,0 tỷ USD trong tháng 3/2022
Việt Nam ghi nhận thặng dư 2,05 tỷ USD trong tháng 3/2022, so với thâm hụt 1,96 tỷ USD trong tháng 2/2021 (Bảng 12), tương đương thặng dư 1,48 tỷ USD trong Q1/2022, trong khi cán cân thương mại trượt 12 tháng tính đến tháng 3/2022 là 3,7 tỷ USD (Bảng 12).
Nhìn chung, tính từ đầu năm, thặng dư thương mại với Mỹ (22,5 tỷ USD) và Châu Âu (7,6 tỷ USD) đã bù đắp thâm hụt thương mại với Trung Quốc (14,0 tỷ USD) và các thị trưởng khác (14,6 tỷ USD). Trong năm 2022, HSC dự báo Việt Nam sẽ ghi nhận thặng dư thương mại 8,3 tỷ USD so với thặng dư thương mại 4,1 tỷ USD trong năm 2021.
Biểu đồ 12: Cán cân thương mại hàng tháng
Biểu đồ 13: Cán cân thương mại từ đấu năm theo thị trường 
Biểu đồ 14: Thị phần nhập khẩu sản phẩm xăng dầu của Việt Nam 
Biểu đồ 15: Diễn biến giá nhập khẩu xăng dầu so với cùng kỳ theo thị trường 
KNNK sản phẩm xăng dầu của Việt Nam tăng mạnh 261% so với cùng kỳ trong tháng 3
KNNK sản phẩm xăng dầu của Việt Nam (1,36 tỷ USD) tăng 261,0% so với cùng kỳ trong tháng 3/2022 so với mức tăng 156% so với cùng kỳ trong tháng trước. Trong đó, 3 thị trường nhập khẩu sản phẩm xăng dầu lớn nhất của Việt Nam bao gồm Hàn Quốc, Singapore và Malaysia, đóng góp lần lượt 54,1%, 16,1% và 10,6% vào tổng KNNK sản phẩm xăng dầu (Bảng 14).
Về sản lượng, KNNK sản phẩm xăng dầu tăng 87,4% so với cùng kỳ trong tháng 3 so với tăng 51,9% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022. KNNK sản phẩm xăng dầu được dự báo sẽ tiếp tục tăng cho đến khi nhà máy Lọc hoá dầu Nghi Sơn khôi phục lại hoạt động sản xuất, do Bộ Công Thương cho phép các doanh nghiệp phân phối chủ chốt tăng cường nhập khẩu để đảm bảo nguồn cung trong nước trong Q2/2022 (Mời xem: Bộ trưởng: Tiếp tục nhập khẩu xăng dầu cho đến khi hoạt động sản xuất tại nhà máy Nghi Sơn được khôi phục, ngày 16/3/2022, VnExpress).
Theo đó, giá nhập khẩu sản phẩm này đã tăng 92,6% so với cùng kỳ sau khi tăng 68,5% so với cùng kỳ trong tháng trước. Cụ thể, giá nhập khẩu sản phẩm xăng dầu từ Hàn Quốc đã tăng 69,1% so với cùng kỳ so với mức tăng 34,9% so với cùng kỳ trong tháng 2/2022; giá nhập khẩu từ Singapore và Malaysia tăng lần lượt 69,1% và 101,9% so với cùng kỳ, so với mức tăng lần lượt 34,9% và 70,8% so với cùng kỳ trong tháng trước.
Do giá năng lượng tăng cao, Việt Nam đang có kế hoạch xây dựng nhà máy lọc hoá dầu thứ 3, được kỳ vọng cùng với 2 nhà máy lọc hoá dầu hiện tại sẽ đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ trong nước và giảm sự phụ thuộc vào KNNK trong dài hạn (Mời xem: Việt Nam dự định xây dựng nhà máy lọc hoá dầu thứ 3, ngày 16/3/2022, Reuters). Việt Nam cũng đang tìm kiếm các nguồn nhập khẩu trực tiếp từ các đối tác thương mại khác như UAE để giảm chi phí và hạn chế tập trung rủi ro khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn (Mời xem: Việt Nam muốn mua dầu thô từ UAE, ngày 31/3/2022, Hanoi Times).
KNXK thuỷ sản tăng mạnh tại các thị trường chính
Trong tháng 3, KNXK thuỷ sản (đóng góp 21,4% vào KNXK sản phẩm nông lâm ngư nghiệp và 2,8% vào tổng KNXK) đã tăng 38,6% so với cùng kỳ, thấp hơn so với mức tăng 62,5% so với cùng kỳ trong tháng 2 và tăng 42,8% so với cùng kỳ trong tháng 3/2021 (Bảng 16). Nhìn chung, KNXK thuỷ sản trong Q1/2022 tăng khả quan 45,5% so với cùng kỳ so với tăng 6,5% so với cùng kỳ trong Q1/2021.
Động lực chủ yếu là nhờ KNXK cá tra và tôm đã hồi phục nhanh chóng, cùng với nhu cầu cao tại các thị trường chính (Mời xem: Dấu hiện tích cực trong xuất khẩu tôm và cá tra của Việt Nam, ngày 11/4/2022, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam). Cụ thế, KNXK thuỷ sản sang Mỹ tăng 56,2% so với cùng kỳ so với tăng 37% so với cùng kỳ trong tháng 3/2021; KNXK thuỷ sản sang châu Âu tăng 47,2% so với cùng kỳ so với tăng 14% so với cùng kỳ trong tháng 3/2021 (Bảng 17). HSC dự báo đà tăng trưởng thương mại sẽ tiếp diễn tại cả 2 thị trường do ngày càng nhiều doanh nghiệp xuất khẩu được hưởng lợi từ thuế chống bán phá giá 0% tại thị trường Mỹ và thoả thuận thương mại song phương với châu Âu.
Mặt khác, căng thẳng giữa Nga và Ukraina đã cản trở hoạt động xuất khẩu thuỷ sản sang 2 nước này, theo đó KNXK sang Nga giảm 86,4% so với cùng kỳ trong tháng 3 xuống 2,6 triệu USD, trong khi KNXK sang Ukraina trong tháng 3/2022 đã ngưng hoàn toàn. Nga và Ukraina chỉ đóng góp lần lượt 1,8% và 0,3% vào tổng KNXK thuỷ sản của Việt Nam trong năm 2021, do đó tác động đối với mặt hàng này là không đáng kể.
Tuy nhiên, giá nhiên liệu và các chi phí đầu vào khác tăng do ảnh hưởng từ cuộc xung đột sẽ tác động tiêu cực đến lợi nhuận của các công ty chế biến và xuất khẩu thuỷ sản.
Biểu đồ 16: KNXK nông, lâm, thủy sản của Việt Nam trong T3/2022 
Biểu đồ 17: % KNXK thủy sản so với cùng kỳ theo thị trường 
Ngoài căng thẳng tại Ukraina, thành phố Thượng Hải mới đây đã áp dụng các biện pháp phong toả để kiểm soát dịch COVID-19 (Mời xem: Phong toả toàn thành phố Thượng Hải dù các ca nhiễm COVID-19 có triệu chứng giảm, ngày 7/4/2022, Reuters). Việc Trung Quốc phong toả một vài thành phố lớn được dự báo sẽ tác động tiêu cực đển ngành thuỷ sản của Việt Nam do nhu cầu tiêu thụ thuỷ sản giảm đột ngột.
KNXK thuỷ sản sang Trung Quốc đóng góp 18% vào tổng KNXK thuỷ sản của Việt Nam, trong khi KNXK sản phẩm nông lâm ngư nghiệp sang Trung Quốc đóng góp 17,5% vào tổng KNXK sản phẩm nông lâm ngư nghiệp trong tháng 3/2022. HSC cho rằng tình trạng phong toả tại Trung Quốc chỉ là tạm thời và sẽ được dỡ bỏ trong tháng tới. Tuy nhiên, tình trạng này nhiều khả năng sẽ tác động tiêu cực đến KNXK của Việt Nam, đặc biệt là KNXK sản phẩm nông lâm ngư nghiệp/thuỷ sản trong tháng 4/2022.
Dự báo kinh tế vĩ mô của HSC
Nguồn: HSC
Tuyên bố miễn trách nhiệm: Báo cáo chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và nhà đầu tư chỉ nên sử dụng báo cáo phân tích này như một nguồn tham khảo. Dautucophieu.net sẽ không chịu bất kỳ trách nhiệm nào trước nhà đầu tư cũng như đối tượng được nhắc đến trong báo cáo này về những tổn thất có thể xảy ra khi đầu tư hoặc những thông tin sai lệch về doanh nghiệp.