Thông tư 02: Hỗ trợ khách hàng, giảm bớt áp lực nợ xấu và trích lập dự phòng
Thông tư 02 hỗ trợ khách hàng gặp khó khăn và có thể giảm bớt áp lực ghi nhận nợ xấu, trích lập dự phòng cho các NHTM. Những nội dung chính của Thông tư như sau:
- Các khoản nợ được phép cơ cấu lại thời hạn trả nợ phải: (1) phát sinh trước ngày 24/4/2023, (2) phát sinh nghĩa vụ trả nợ gốc và/hoặc lãi trong khoảng thời gian từ ngày Thông tư này có hiệu lực đến hết ngày 30/6/2024, và (3) còn trong hạn trả nợ.
- Thời gian cơ cấu lại thời hạn trả nợ không vượt quá 12 tháng kể từ ngày đến hạn của số dư nợ được cơ cấu lại thời hạn trả nợ và việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ được thực hiện kể từ ngày Thông tư này có hiệu lực đến hết ngày 30/6/2024. Ngoài ra, nợ tái cơ cấu được giữ nguyên nhóm nợ và phân loại nợ trong thời gian tái cơ cấu.
- Số lãi phải thu của dư nợ được tái cơ cấu sẽ không hạch toán thu nhập lãi và lãi phải thu trong giai đoạn được cơ cấu, và sẽ chỉ hạch toán vào thu nhập khi thu được.
- NHTM phải trích lập dự phòng cụ thể cho nợ tái cơ cấu và có thể trích lập trong 2 năm (trích lập tối thiểu 50% đến thời điểm 31/12/2023 và 100% đến thời điểm 31/12/2024).
Thông tư 03: Kỳ vọng giúp cải thiện thanh khoản cho thị trường TPDN
Thông tư 03 về cơ bản cho phép NHTM mua lại TPDN chưa niêm yết đã bán/phân phối (trong vòng 12 tháng) trong năm 2023, khi:
- TPDN được mua lại là TPDN mà NHTM đã bán hoặc TPDN được phát hành cùng lô/cùng đợt phát hành với TPDN mà NHTM đã bán, và bên mua TPDN này đã thanh toán toàn bộ số tiền mua TPDN tại thời điểm NHTM ký kết hợp đồng bán TPDN cho bên mua TPDN.
- Doanh nghiệp phát hành trái phiếu được xếp hạng ở mức cao nhất (theo quy định xếp hạng tín dụng nội bộ của NHTM) tại thời điểm NHTM mua lại TPDN.
HSC tin rằng lợi ích chính của Thông tư 03 là giúp cải thiện thanh khoản của thị trường TPDN. Những NHTM đóng vai trò tạo lập thị trường hoặc tham gia tích cực vào thị trường TPDN như TCB, VPB, TPB, HDB sẽ hưởng lợi.
Các quy định mới có tính hỗ trợ nhưng có rủi ro đi kèm
HSC cho rằng Thông tư 02 về tái cơ cấu thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ đối với khách hàng gặp khó khăn là hợp lý và mang tính hỗ trợ. Trong khi đó, Thông tư 03 cho phép NHTM mua lại TPDN đã bán/phân phối trước đó có thể giúp cải thiện thanh khoản của thị trường TPDN. Tuy nhiên, rủi ro đi kèm việc mua lại TPDN có thể ảnh hưởng đến chất lượng tài sản của NHTM.
Thông tư 02 hỗ trợ cả khách hàng và NHTM
Thông tư 02 của NHNN được ký ban hành vào ngày 23/4 và có hiệu lực từ ngày 24/4 cho phép NHTM tái cơ cấu thời hạn trả nợ đối với khách hàng gặp khó khăn. Về cơ bản, nội dung Thông tư 02 khá tương đồng với Thông tư cơ cấu nợ cho khách hàng chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19 trước đây. So với dự thảo (Dự thảo Thông tư của NHNN về tái cơ cấu nợ), Thông tư 02 có tính hỗ trợ nhiều hơn và có thể sẽ có tác động đáng kể hơn trong thực tiễn.
Nội dung chính của Thông tư 02 và nhận định của HSC được trình bày tóm tắt trong Bảng 1.
Bảng 1: Thông tư 02/2023/NHNN-TT về tài cơ cấu nợ 
Thông tư 03 có thể giúp cải thiện thanh khoản của thị trường
TPDN NHNN đã ban hành Thông tư 03/2023/TT-NHNN vào ngày 23/4/2023, ngưng hiệu lực thi hành từ ngày 24/4/2023 đến hết ngày 31/12/2023 đối với quy định tại khoản 11 Điều 4 Thông tư số 16/2021/TT-NHNN. Về cơ bản, Thông tư 03 cho phép NHTM mua lại TPDN chưa niêm yết đã bán/phân phối nếu trái phiếu và doanh nghiệp phát hành đáp ứng những điều kiện sau:
- TPDN được mua lại là TPDN mà NHTM đã bán hoặc TPDN được phát hành cùng lô/cùng đợt phát hành với TPDN mà NHTM đã bán.
- Bên mua TPDN đã thanh toán toàn bộ số tiền mua TPDN tại thời điểm NHTM ký kết hợp đồng bán TPDN cho bên mua TPDN.
- Doanh nghiệp phát hành trái phiếu được xếp hạng ở mức cao nhất (theo quy định xếp hạng tín dụng nội bộ của NHTM) tại thời điểm NHTM mua lại TPDN.
Thông tư 03 sử đổi một phần Thông tư 16/2021 quy định về hoạt động mua bán TPDN của TCTD (Dự thảo sửa đổi Thông tư 16: Tích cực nhưng tác động không lớn), trong khi các nội dung sửa đổi khác vẫn chưa hoàn thiện.
Theo HSC, mục đích cơ bản của Thông tư 03 là hỗ trợ thị trường TPDN – cải thiện thanh khoản, đồng thời đáp ứng nhu cầu bán TPDN của NĐT cá nhân, đặc biệt trong trường hợp nhân viên NHTM trước đó không bán/phân phối TPDN chuẩn mực theo các quy định.
Thông tư 16 là bước đi sớm của NHNN trong giảm rủi ro liên quan đến TPDN, đồng thời hạn chế việc các NHTM sử dụng “thủ thuật” đối với tăng trưởng tín dụng (bán TPDN để giảm tổng tín dụng nhằm đáp ứng hạn mức tín dụng vào cuối năm và mua lại TPDN ngay sau đó). Khoản 11 Điều 4 Thông tư số 16/2021 quy định NHTM không được phép mua lại TPDN đã bán/phân phối trong vòng 12 tháng.
Mặc dù thể hiện quan điểm thận trọng của NHNN về TPDN, một trong những tác động của quy định trên là giảm thanh khoản của thị trường TPDN. Nếu quy định mới nói trên được áp dụng trong giai đoạn khủng hoảng bán tháo TPDN diễn ra vào Q4/2022, các NHTM đã có thể mua lại trái phiếu, tạo thanh khoản và có thể giảm được tác động tiêu cực đến thị trường tài chính. Những NHTM đóng vai trò là nhà tạo lập hoặc tham gia nhiều vào thị trường TPDN như TCB, VPB, TPB, HDB có thể hưởng lợi từ quy định mới này và sẽ có nhiều động lực hơn để mua lại TPDN. Ngoài ra, HSC lưu ý rằng một trong những điều kiện để mua lại trái phiếu là doanh nghiệp phát hành trái phiếu được xếp hạng ở mức cao nhất (theo quy định xếp hạng tín dụng nội bộ của NHTM) tại thời điểm NHTM mua lại TPDN.
Về mặt lý thuyết, điều kiện này có thể giảm bớt rủi ro vì NHTM chỉ có thể mua lại TPDN từ những doanh nghiệp phát hành có chất lượng cao nhất. Tuy nhiên, vì dựa trên xếp hạng tín dụng nội bộ của NHTM nên trong thực tế có khả năng NHTM sẽ không tuân thủ điều kiện này nghiêm túc như kỳ vọng, do đó HSC vẫn lo ngại về chất lượng tài sản của NHTM hình thành từ TPDN được mua lại.
Nguồn: HSC
Tuyên bố miễn trách nhiệm: Báo cáo chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và nhà đầu tư chỉ nên sử dụng báo cáo phân tích này như một nguồn tham khảo. Dautucophieu.net sẽ không chịu bất kỳ trách nhiệm nào trước nhà đầu tư cũng như đối tượng được nhắc đến trong báo cáo này về những tổn thất có thể xảy ra khi đầu tư hoặc những thông tin sai lệch về doanh nghiệp.